Seminarski rad: "Pop i op art"
Student: Nikolina Jelisavac
Profesor: Nenad Bojić
Asistent: Željko Mitrović
Banja Luka, mart 2002. godine
Na zapadu, šezdesete godine 20 vijeka dovode do rađanja naprednog društva. Brojni pokreti otvaraju umetnost za nove tehnike i nove materijale.Kada je okončana obnova posle rata,svet se suočava sa ekonomskim trijumfom SAD. Često se američko društvo ove epohe-primereno ljudima koji prodaju i kupuju -naziva "potrošačko društvo". Tako pod nazivom pop-art (od popular art), podvode dela evropskih i američkih umetnika koji se oko 1960. interesuju za predmete iz modernog sveta: automobil, strip, fotografije iz časopisa, muzičke i filmske zvezde.
Pop pokret nastaje u Engleskoj, ali najznačajniji razvitak doživljava u SAD.
Prema mišljenju mnogih kritičara ovaj umjetnički pravac proizilazi iz dadaizma.
Za razliku od dada-pokreta koji umjetnička dela zamjenjuje banalnim predmetima,lišenim unutrašnje estetske vrednosti i koji svoju pažnju usmjeravaju na proces nastanka dela; pop-art iznosi unutrašnje pulsacije umetnika i ustupa mjesto slavljenju banalnosti upotrebnih pedmeta. Pop osim toga nije nema dadin agresivan stav prema ustanovljenim vrednostima moderne umetnosti, komercijalnu kulturu posmatra kao svoju sirovinu.
Iako se pop-art smatra američkom pojavom, on je zapravo rodjen sredinom pedesetih godina u Engleskoj.Na londonskom Institutu savremene umetnosti, u takozvanoj Nezavisnoj grupi diskutovalo se o popularnoj kulturi i njenim implikacijama-kao što su vestern-filmovi, naučna fantastika, reklamne tabele, mašine; ukratko, o vidovima savremene scene koji se smatraju antiestetskim.
Jedno od najfascinantnijih takvih dela je mali kolaž Richarda Hamiltona, nazvan "Šta to upravo današnje domove čini tako drukčijim, tako privlačnim".
Ovaj kolaž prikazuje moderni stan ukrašen oholim ženskim aktom i njenim partnerom, mišićavim muškarcem; stan je opremljen proizvodima masovne kulture:
televizor, magnetofon, povećane korice stripa, Fordov znak i oglas za usisivač za prašinu.
Među engleskim pop-artistima možda je najpoznatiji Peter Blake. On uzima idole publike, kao što su Presley, Beatlsi, ili lepotice iz ilustrovanih revija i prezentira ih tako ozbiljno i verno da dobijaju nešto od saosjećajne tuge i humora. Njegov autoportret, na kojem je predstavljen kao Presleyev obožavalac, s navijačkim časopisom i dugmadima, divno je i uverljivo delo u kojem on spaja blagi humor i nostalgiju neispunjenih snova sa samim sobom kao objektom. U šezdesetim godinama je Allen Jones bio preokupiran erotskim predstavama-fragmentima djevojačke figure u čarapama s podvezicama koje otkrivaju površine kukova.
Figura je izdužena,kao neka vrsta falusnog totema. (slika ZELENA HALJINA 1964)
Britanski pop-art usvaja jedan stav koji je mnogo više žestok i jasan u svojoj demistifikacji društvenih potrošačkih vrednosti nego što je to sličan američki tok, koji je više neutralan.Engleski popisti drže distancu u odnosu na društvenu stvarnost i prosejavaju je kroz sito kritike. Jedna suptilna satira se ispoljava u delima Pitera Blejka ili Alena Jonsa. Pored njih, svoj doprinos razvoju ovog umetničkog pravca dali su Joe Tilson, Gerald Laing, David Hockney, skulptor Eduardo Paolozzi i drugi.
Pop-art je u svim svojim manifestacijama najveći podsticaj dobio tokom šezdesetih godina u Sjedinjenim Državama.To je bila umetnost s prirodnom pivlačnošću za američke umetnike koji žive u najbučnijoj i najprijemčivoj industrijskoj sredini. Kada su shvatili ogromne mogućnosti svoje sredine za stvaranje novog sadržaja, rezultati su im bili obično smeliji , agresivniji, čak i neodoljiviji nego u slučaju njihovih evropskih kolega.
Medju pionirima pop-arta u Americi možda je najznačajniji Jasper Johns, koji je počeo da vrlo pažljivo i precizno slika poznate predmete, kao što su zastave, mete, brojčanici i kape. Boje je nanosio gotovo u reljefu, a slike su radjene tako precizno i neutralno da postaju predmeti za sebe pre nego reprodukcije dobro poznatih objekata.Taj element impersonalnosti postao je bitan za mnoge skulptore i slikare tog vremena. (slika ZASTAVA 1954)
Roy Lichtenstein definiše osnovne premise pop-arta preciznije od ijednog drugog američkog slikara.On za svoju osnovu temu uzima najbanalnije stripove ili oglase.(slika Whaam 1963)
Služeći se strip tehnikom, on takodje radi slobodne adaptacije reprodukcija Picassovih i Mondrianovih slika. (slika VELIKA SLIKA 1965). Lichtensteinove slike, ne samo da su privržene svakodnevnoj, običnoj ili vulgarnoj slici moderne Amerike nego i obradjuju tu sliku na impersonalan, neutralan način.Ona ne komentarišu, ne napadaju kao socijalni realisti, niti je slave kao reklamni agenti. Čini se da one prosto govore da je to svet u kojem živimo, da je to gradski pejzaž, da su to simboli, enterijeri i mrtve prirode, što čini naš život.
Najpoznatija imena američkog pop-arta pored Lichtensteina i Johnsa su Tom Wesselmann, James Rosenquist, Robert Indiana, Jim Dine, Robert Rauschenberg i naravno kultna ličnost tog vremena Andy Warhol.
Može se reći da je pop-art sazreo za desetak godina posle svojih početaka. Drugi jedan pravac, koji se osnažio u približno isto vreme, sredinom pedesetih godina, još uvek je blizu svog detinjstva; to je smer- zapravo čitava jedna skupina srodnih smerova-poznat pod imenom OP-ART, jer se bavi optikom(to jest, fizičkim i psihološkim procesom vida).
Postoji više razloga za njegov sporiji razvoj. Op-art nema aktuelnu pokretačku snagu niti emocionalnu privlačnost pop-arta; suviše je sistematičan i bliži je egzaktnim naukama nego umetnosti. U isto vreme zahvaljujući svojoj spremnosti da koristi nove materijale, postupke koje stalno donosi nauka, op-art nije u punoj vlasti svojih sopstvenih težnji i ciljeva. Dobar deo op-arta sastoji se od konstrukcija ili ambijenata čiji efekat zavisi od svetla i pokreta.
Andy Warhol je slikar koji u mašti publike više nego iko drugi oličava pop-art svojim slikama, objektima, podzemnim filmovima i ličnim životom. Warhol je najpre imao uspeha kao komercijalni slikar. Kao pop umetnik u početku je privukao pažnju usresredjujući se na standardnu robu iz samoposluga-boce coca-cole, konzerve, Brillove stripove. Najkarakterističniji manir mu je bio ponavljanje-beskrajni redovi boca coca-cole poredani na policama u samousluzi ili na TV reklami. Sa ovog je prešao na na ispitivanje savremenih američkih heroja; filmske zvezde... Sredinom šezdesetih služio se scenama razaranja ili velikih nesreća, preuzetim iz fotografija u štampi i prezentiranim istom bezličnošću sugerišući time da su i one vidovi tekućeg života prema kojem smo ravnodušni zato što ga dobro poznajemo. Kasnije se sve više okretao kinematografiji, takozvanim podzemnim filmovima. Koristeći svoj princip monotonog ponavljanja, čije dejstvo postaje hipnotičko, on dokumentuje svet u kojem živi. Iako ti filmovi, pa čak i proces njihove izrade, sadrže snažne elemente parodije na komercijalni filmski svet, oni predstavljaju ozbiljne i ponekad značajne umetnikove pothvate.
Mladi, mršavi homoseksualac, pepeljaste boje lica. Slikar. Režiser. Muzičar. Umjetnički genije, manipulant samim sobom ili ljudima oko sebe ili falsifikator, prevarant?Kralj kiča. Slave ga kao oca američkog pop-arta, utemeljivača massovne zabave i populističke kulture. Pop-art (idealna umjetnost za 20 vek) ili je sve to samo dekadencija. Da ne bismo previše sumnjičili, pogledajmo u enciklopedijama imena tri čoveka koja su dobili svetske nagrade za slikarstvo: DALI, PICASSO i ...WARHOL!
On je svoju umetnost gradio na posrednicima modernog sveta: skupim galerijama, velikim bioskopima, visokoiražnim novinama, najgledanijim TV stanicama... On je medju prvima autentičnom upotrebom novih tehnologija u umetničkom društvu progovorio o životu savremenog društva. Sa one strane nekritičkog slavlja i sa one strane ironije, izbegavajuši zamke romantičarskog ignorisanja savremenosti, analizirao je stanje, posmatrajući najpre formu, pa sadržaj, dajući niz pitanja sa kojim se svaki gledalac mora suočiti, postavljajući tako moćne kritičke stavove o vremenu u kome se sve čvrsto pretvara u dim.
Za sebe je smatrao da je najbolji umetnik na svetu, a svom delu je pristupao sablažnjujuće prosto.
U društvu u kojem je biznis najveća umetnost, a novac vrhovno božanstvo, on projektuje slike Nove religije-nizove dolarskih novčanica kolorisanih u zeleno, boju prirode, naglašavajući tako izolovanost prirode i čoveka. Umetnik u takvoj situaciji nije idol ili uzor, već samo uzorak. Upravo to bi mogla da bude definicija njegove poetike: zapanjujuća jednostavnost, iza koje sledi apsurd kao motiv za potragom obektivnosti umetnikovog stava.
Njegovi filmovi su iz tog razloga su bili stravično dosadni-sasvim obične monologe Warhol je bio u stanju da ponavlja do besvesti. On je to opravdao jednom sasvim inspirativnom tezom: da li filmovi treba da budu manipulativni, da li treba da upravljaju emocijama, pažnjom, intelektom i spoljašnjim reakcijama publike, što je, sa nekih stanovićta, američki model filma kao medija, ili filmovi treba da budu zasnovani na principu slobodnih asocijacija.
Prvi Warholov film SLEEP trajo je 6 sati. Od publike je tim i sličnim povodima očekivao da se u bioskopu, na projekciji njegovog filma, ponašaju isto kao i u galeriji:
Pogledate sliku, pa se malo prošetate, proćaskate sa prijateljima, pa se opet vratite i nastavite gledati slike.
Bio je legenda svog vremena i personifikacija američkog sna.